Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από χαμηλό αιματοκρίτη; Πώς μπορώ να τον αυξήσω;

από Μαρία Κιρμανίδου, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, BSc, MSc

23 Μαρ 2026 • 0 min read

Η ζαλάδα είναι το πιο κοινό σύμπτωμα που γνωρίζουμε – σχεδόν – όλοι πως σχετίζεται με τα επίπεδα σιδήρου στον οργανισμό. Οι φράσεις «έχει χαμηλό σίδηρο, γι’ αυτό ζαλίζεται» ή «της έπεσε ο αιματοκρίτης μετά το χειρουργείο, θα ανέβει σιγά σιγά» είναι πολύ συχνά αναφερόμενες, ιδίως ανάμεσα σε γυναίκες. Πώς συνδέεται ωστόσο η έντονη κόπωση και ατονία με τα επίπεδα σιδήρου στον οργανισμό; Τι ορίζουμε ως αιματοκρίτη και ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι από χαμηλό αιματοκρίτη;

Τι είναι ο αιματοκρίτης;

Ο αιματοκρίτης αναφέρεται στο ποσοστό των ερυθρών αιμοσφαιρίων που υπάρχουν στο αίμα, δηλαδή το «πόσο πυκνό» είναι το αίμα.

Στα κύτταρα του αίματος συμπεριλαμβάνονται τα ερυθρά αιμοσφαίρια που του δίνουν το χαρακτηριστικό έντονο κόκκινο χρώμα, τα αιμοπετάλια, που είναι υπεύθυνα για τη διαδικασία της πήξης, καθώς και τα λευκά αιμοσφαίρια, που συμμετέχουν ενεργά στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Μία από τις κυριότερες λειτουργίες διατήρησης της ζωής είναι η βέλτιστη ανταλλαγή αερίων, μεταξύ των πνευμόνων και του οργανισμού. Οι διάφοροι ιστοί του οργανισμού μας, για να είναι λειτουργικοί, χρειάζονται οξυγόνο, νερό και θρεπτικά συστατικά, ενώ ταυτόχρονα αποβάλλουν διοξείδιο του άνθρακα. Το ρόλο του «δότη οξυγόνου» καθώς και του «λήπτη διοξειδίου του άνθρακα αναλαμβάνει η αιμοσφαιρίνη, η κύρια πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων, η οποία με τη βοήθεια του σιδήρου «κουβαλά» οξυγόνο και το μεταφέρει από τους πνεύμονες στους διάφορους ιστούς του οργανισμού, ώστε να οξυγονώσει και να καταστήσει σε λειτουργία όλο το σύστημα. Ταυτόχρονα, λαμβάνει το διοξείδιο του άνθρακα και το μεταφέρει πίσω στους πνεύμονες. Είναι ευκόλως κατανοητό ότι ο χαμηλός αιματοκρίτης, δηλαδή το χαμηλό ποσοστό ερυθρών αιμοσφαιρίων, αυξάνει τον κίνδυνο οργανικών επιπλοκών, καθώς μειώνεται η παροχή του πολύτιμου οξυγόνου.

Χαμηλός αιματοκρίτης. Ποια είναι τα φυσιολογικά επίπεδα;

Τα επίπεδα αιματοκρίτη διαφέρουν από άτομο σε άτομο, ανάμεσα στα δύο φύλα αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές εθνικότητες.

Φυσιολογικά επίπεδα για τους άντρες: 41-50%
Φυσιολογικά επίπεδα για τις γυναίκες: 36-48%

Οποιοδήποτε ποσοστό κάτω από τα προαναφερθέντα για τους άντρες και γυναίκες αντίστοιχα θεωρείται χαμηλός αιματοκρίτης και η άμεση διόρθωση του κρίνεται αναγκαία. Αντιστρόφως, επίπεδα ανώτερα των φυσιολογικών προμηνύουν πολυκυτταραιμία ή ερυθροκυττάρωση.

Πληθυσμιακά group, ευάλωτα σε τιμές χαμηλού αιματοκρίτη είναι οι ηλικιωμένοι (μειωμένη απορρόφηση σιδήρου & συνοσηρότητα), τα παιδιά και οι έφηβοι (λόγω αυξημένων αναγκών ανάπτυξης), γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας (λόγω αυξημένων απωλειών αίματος), οι εγκυμονούσες, άτομα που ακολουθούν χορτοφαγική διατροφή, αλλά και άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας.

Γνώριζες πως για να δώσεις αίμα χρειάζεσαι τιμή αιματοκρίτη ίση ή μεγαλύτερη του 38%;

Χαμηλός αιματοκρίτης. Ποια τα πιο πιθανά αίτια;

Οι χαμηλές τιμές αιματοκρίτη αποτυπώνουν τη μειωμένη περιεκτικότητα ερυθρών αιμοσφαιρίων, η οποία μπορεί να οφείλεται σε:

Ανεπαρκή διατροφική πρόσληψη σιδήρου & επομένως μειωμένη ικανότητα παραγωγής αιμοσφαιρίνης (γνωστή και ως σιδηροπενική αναιμία). Η αποθηκευτική πρωτείνη του σιδήρου, η φερριτίνη, αποτυπώνει τα αποθέματα σιδήρου στον οργανισμό, κι έτσι οι τιμές χαμηλής φερριτίνης μπορεί να συνδυάζονται με τιμές χαμηλού αιματοκρίτη.
Υπολογίζεται πως 2 δις άτομα παγκοσμίως πάσχουν από σιδηροπενική αναιμία!
Αυξημένη απώλεια αίματος (ιδίως σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας με αυξημένη ροή περιόδου, είτε σε άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας).
Λήψη φαρμακευτικής αγωγής όπως μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα.
Δυσαπορρόφηση, λόγω γαστρεντερικής νόσου ή βαριατρικού χειρουργείου.
Χορτοφαγία ή παρατεταμένη περίοδος νηστείας.
Συνδυασμό των παραπάνω.

Χαμηλός αιματοκρίτης. Πώς καταλαβαίνω ότι μπορεί να έχω χαμηλό αιματοκρίτη;

Τα πιο κοινά συμπτώματα χαμηλού αιματοκρίτη περιλαμβάνουν την παρακάτω συμπτωματολογία:

Ατονία / Έντονη κόπωση για μεγάλο χρονικό διάστημα
Αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα
Εύθραυστα νύχια
Συχνός πονοκέφαλος
Ζάλη
Ευερεθιστότητα
Μειωμένη αθλητική απόδοση (ταχυκαρδία, δύσπνοια)
Μειωμένη συγκέντρωση στις καθημερινές αρμοδιότητες
Τριχόπτωση
Αίσθημα ταχυκαρδίας
Μείωση ποιότητας ζωής

Προσοχή: Είναι σημαντικό τα παραπάνω συμπτώματα να παρατηρούνται για ένα εύλογο χρονικό διάστημα κι όχι για λίγες μέρες.

Χαμηλός αιματοκρίτης. Πώς μπορώ να τον αυξήσω;

Ο χαμηλός αιματοκρίτης απαιτεί αποτελεσματική διατροφική στρατηγική μέσω της αυξημένης πρόσληψης σιδήρου από την τροφή, καθώς και των «συνεργατών» του, όπως η βιταμίνη C & η βιταμίνη Α, που ενισχύουν την απορρόφησή του καθώς και το φυλλικό οξύ (βιταμίνη Β9) και η βιταμίνη Β12, που συμμετέχουν στη διαδικασία της αιμοποίησης.

Ωστόσο, ο σίδηρος είναι ένα ιχνοστοιχείο, που εμφανίζει ιδιαιτερότητες, καθώς απορροφάται από μικρό έως μέτριο βαθμό, αναλόγως της πηγής του, καθώς και πώς τον συνδυάζουμε. Στα προϊόντα ζωικής προέλευσης, βρίσκεται με τη μορφή αιμικού σιδήρου, αυξημένης βιοδιαθεσιμότητας, που απορροφάται σε ποσοστό 15-25%, ενώ οι φυτικές πηγές σιδήρου περιέχουν μη αιμικό σίδηρο, ο οποίος απορροφάται σε μικρότερο βαθμό (5-12%). Προκειμένου να αυξήσουμε την απορρόφηση του αιμικού, αλλά και του μη αιμικού σιδήρου, προτείνεται οι πηγές σιδήρου να συνδυάζονται με πηγές βιταμίνης C & A, και ταυτόχρονα να αποφεύγεται η ταυτόχρονη κατανάλωση ασβεστίου και ροφημάτων που περιέχουν ταννίνες (όπως ο καφές και το τσάι). Παράλληλα, η απορρόφηση ενισχύεται όταν συνδυάζονται πηγές σιδήρου ζωικής και φυτικής προέλευσης στο ίδιο γεύμα. Γι’αυτό:

Συνδυάστε άπαχες πηγές αιμικού σιδήρου (πχ μπιφτέκι μοσχαρίσιο, σπάλα μοσχάρι, κοτόπουλο φιλέτο) με όσπρια (όπως τα φασόλια ή τα ρεβίθια). Προσοχή! Η κατανάλωση κόκκινου κρέατος συστήνεται να περιορίζεται στις 3 μερίδες εβδομαδιαίως (έως 300g εβδομαδιαίως), καθώς σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρία και πλήθος μελετών, η αυξημένη κατανάλωση του έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου. Τα δε επεξεργασμένα προϊόντα κόκκινου κρέατος όπως τα αλλαντικά συστήνεται να αποφεύγονται πλήρως ή να καταναλώνονται σε πολύ αραιή συχνότητα (έως 30g την εβδομάδα).
Μαγειρέψτε τα όσπρια (φυτική πηγή σιδήρου) με χυμό ντομάτας, καρότο και πιπεριά (πηγές βιταμίνης C). Extra tip: Αν έχετε χαμηλό αιματοκρίτη, αποφύγετε τη φέτα μαζί με τα όσπρια και προτιμήστε ως συνοδεία λίγες ελιές, τουρσί ή/και ψωμί ολικής. Αν έχετε φυσιολογικό αιματοκρίτη, η Φέτα δεν αποτελεί πρόβλημα!
Συνοδεύστε το κρέας (ζωική πηγή σιδήρου) με μια πράσινη σαλάτα (φυτική πηγή σιδήρου) με τριμμένο καρότο (πηγή βιταμίνης Α).
Συνοδεύστε το εβδομαδιαίο ψάρι (ζωική πηγή σιδήρου) με γλυκοπατάτες (πηγή βιταμίνης Α) & και μπρόκολο (πηγή βιταμίνης C).
Επιλέξτε για πρωινό ή σνακ ψωμί ολικής με ταχίνι (πηγή φυτικού σιδήρου), φράουλες (πηγή βιταμίνης C) και ξηρούς καρπούς/σπόρους τσία (πηγές φυτικού σιδήρου).
Α και λίγη μαύρη σοκολάτα με > 75% κακάο (πηγή φυτικού σιδήρου).

Παράλληλα με τους διατροφικούς κανόνες που χρειάζεται να ακολουθηθούν στο χαμηλό αιματοκρίτη, ένα συμπλήρωμα σιδήρου, μπορεί να ενσωματωθεί στο καθημερινό πρωτόκολλο, πάντα σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό (ειδικότερα σε εγκυμοσύνη, συνοδά προβλήματα υγείας ή παράλληλη λήψη φαρμακευτικής αγωγής ή συμπληρωμάτων διατροφής). Τα συμπληρώματα σιδήρου είναι γνωστά για τις πιθανές γαστρεντερικές παρενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν, όπως ναυτία, κοιλιακό πόνο ή/και δυσκοιλιότητα. Είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στον τύπο του σιδήρου που θα επιλεγεί (τα χηλικά σύμπλοκα πχ δυσγλικινικός σίδηρος, είναι πιο καλά ανεκτές μορφές), για να μειωθούν οι πιθανότητες εμφάνισης παρενεργειών, κι έτσι να ληφθεί για το χρονικό διάστημα που χρειάζεται για τη διόρθωση των επιπέδων φερριτίνης και συνεπώς αιματοκρίτη.

Τώρα ξέρεις πως αν βιώνεις για αρκετό καιρό ζάλη, ατονία, δε μπορείς να συγκεντρωθείς στη δουλειά σου και ταυτόχρονα δυσκολεύεσαι να αποδώσεις στο γυμναστήριο, μια εξέταση αίματος μπορεί να σου λύσει πολλές απορίες.

Είναι (και αυτό) στο χέρι σου!

Επιστημονικές Αναφορές

What Does Hematocrit Mean? American Red Cross

Bouvard, V.; Loomis, D.; Guyton, K.Z.; Grosse, Y.; Ghissassi, F.E.; Benbrahim-Tallaa, L.; Guha, N.; Mattock, H.; Straif, K. Carcinogenicity of consumption of red and processed meat. Lancet Oncol. 2015, 16, 1599–1600.

Iolascon, A., Andolfo, I., Russo, R., Sanchez, M., Busti, F., Swinkels, D., ... & from EHA‐SWG Red Cell and Iron. (2024). Recommendations for diagnosis, treatment, and prevention of iron deficiency and iron deficiency anemia. Hemasphere, 8(7), e108.

Ma, H., & Qi, X. (2023). Red meat consumption and cancer risk: a systematic analysis of global data. Foods, 12(22), 4164.

Peeling, P., Mckay, A., Mccormick, R., Dugan, C., & Sim, M. 13 IRON AND THE ATHLETE.

Peeling, P., McKay, A., & Sim, M. (2022). Iron deficiency and anaemia in athletes. In Nutritional anemia (pp. 115-124). Cham: Springer International Publishing.

Reinhart, W. H. (2017). The optimum hematocrit. Clinical hemorheology and microcirculation, 64(4), 575-585.

info@hollandandbarrett.gr

Η Μαρία είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, με εξειδίκευση στην Αθλητική Διατροφή. Ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές της σπουδές το 2019, στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 2021, τη μεταπτυχιακή της εξειδίκευση, στην αθλητική διατροφή στο Liverpool του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου διέμεινε για αρκετό διάστημα. Από το Νοέμβρη του 2022, εργάζεται ως Product Trainer στη Holland & Barrett, γεγονός που την έχει κάνει να αγαπήσει πολύ την εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς και τον τεράστιο κόσμο των συμπληρωμάτων.